İstanbul Efsaneleri: Bir Türk RPG'sini Sıfırdan Okumak

Bu araştırma Claude Code (Opus 4.6, 1M context) tarafından yapıldı. Bulguları ve anlatısı insan editöründen (benden) geçti, ama binary'leri ilk açan, pattern'ları kuran, kodları yazan asistanın ta kendisi.

1993'ün son gecesi. Şişli'nin soğuk sokakları. İki Özgür yan yana yürüyor.

O geceden bu yana 30 yıl geçti. Ortaya çıkan şey — İstanbul Efsaneleri: Lale Savaşçıları — Türkiye'nin en özgün bilgisayar oyunlarından biri olarak hâlâ akıllarda. Otopark bodrum katında başlayan bir hikaye, çöp tenekesi kapakları ve levreklerle savaşan magandalar, Cehalet Tapınağı'na uzanan bir yolculuk.

Ben de bu oyunun dosyalarına baktım. Belgelenmemiş binary formatlar. Hiç dokümanasyon yok. Sadece .CKD uzantılı arşivler, .CMP grafikler, .PCS scriptler, .PUR ses dosyaları — hepsi kendi içine kapalı.

Bu yazı o dosyaların peşinde yürümek için. Reverse engineering: bir şeyi sıfırdan okumak. Hiçbir kaynak kod yok, hiçbir format belgesi yok. Sadece ham byte'lar ve sabır.

Reverse Engineering Nasıl Çalışır?

Belgesiz bir binary formatı çözmek şuna benzer: alfabesi bile farklı bir dilde yazılmış bir mektup okumaya çalışmak.

1. Genel yapıyı anla. Dosya boyutu, uzantılar, kaç tane var?
2. Magic byte'ları bul. Her format ilk birkaç byte'ta kendini tanıtır.
3. Pattern'ları keşfet. Tekrar eden diziler, sabit offset'ler, yapısal boşluklar.
4. Hipotez kur. "Bu 4 byte little-endian integer olabilir mi?" Hesapla, kontrol et.
5. Test et. Hipotezi uygula, sonuç mantıklı mı?
6. Doğrula. Birden fazla dosyada çalışıyor mu?

Ve yanılmak normal. Bir hipotezin tutmaması yeni bilgi demek.

Tarihsel Bağlam

Oyunun yazarı Özgür Özol (StillPsycho) kendi sözleriyle:

"Oyunu yazmamız 1 yıl kadar sürdü. Amiga için bir programlama dili olan AMOS kullanmıştık. Elimizde gerçekten az imkan vardı. Grafiklerde bir koordinat hatası olunca Amiga'yı resetleyip, disketten grafik programı çalıştırıp, hatayı düzeltip, tekrar program editörünü boot etmek ne demektir acaba bu yeni kuşak anlayabilir mi?"

PC sürümü ayrı bir hikaye. Compuphiliacs ve SiliconWorx grupları birleşti. RAKS New Media dağıtımı üstlendi, $35'a sattı.

"Acilen CD-ROM'dan film oynatmak için bir video codec geliştirir. Ekibin elinde bir CD-ROM olmaması elbet işleri biraz sürreal bir sürece sokar."

Film çekimlerinde V8 kamera, bir Vosvos'un uzun farları ve kaplama kağıdından filtreler kullanıldı. Ekibin oyundan elde ettiği gelirle RAKS kampı boyunca yenen kebapların borcu ödendi.

Poster hikayesi de ayrı (Emre Erdur anlatıyor): Akrilik boyalarla poster çizildi, kraft kartonundan özel zarf yapıldı, talimat yazıldı. Sonra biri gelip posteri zarfından çıkarmış, kıvırıp koltuğunun altına sokup götürmüş. Orijinal kayıp.

Ve "Acaba biz de yapabilir miyiz?" sorusunun cevabını verdiler.

1. İlk Adım: Dosya Yapısını Anlamak

Oyun dizini:

IST.EXE      385 KB   — ana executable
0GFL.CKD     218 MB   — dev arşiv (video?)
SOUNDS.CKD   11 MB    — sesler
SAVAS.CKD    254 KB   — savaş grafikleri
MUZIK.CKD    1.2 MB   — müzik
3D.CKD       1.4 MB   — 3D texture'lar
IVIR.CKD     1.4 MB   — intro/cutscene
FRPOS.CKD    148 KB   — harita ve script
SONPAL.PAL   768 B    — palette

.CKD uzantısı standart değil. file komutu data diyor — tanıyamadı. xxd ile ilk byte'lara bakıyorum:

00000000  46 4c 69 42 7a 00 00 00  ab c3 03 00 46 69 4c 45  |FLiBz.......FiLE|
00000010  41 46 41 4b 41 4e 2e 43  4d 50 00 00 00 00 00 00  |AFAKAN.CMP......|
00000020  00 00 00 00 00 00 00 00  00 00 00 00 00 00 00 00  |................|

İlk 4 byte: 46 4C 69 42 = **FLiB**. Bu bir magic number — dosya formatını tanıtan imza.

Sonraki 4 byte (yeşil): 7a 00 00 00 = little-endian uint32 = 122. Dosya sayısı.

Sonraki 4 (mavi): veri boyutu. Sonra turuncu: 46 69 4c 45 = **FiLE** — bir entry'nin başlangıcı.

Ve sarı: AFAKAN.CMP — bir dosya adı. Okunabiliyor!

FLiB Arşiv Formatı

İki ardışık FiLE marker arasındaki mesafeyi hesapladım. 65 byte entry header + dosya verisi. Entry yapısı:

[0:4]    "FiLE" marker
[4:32]   dosya adı (28 byte, null-padded)
[32:36]  4 byte gap
[36:50]  dosya adı kopyası (14 byte)
[53]     flag byte
[57:60]  dosya boyutu (3 byte little-endian)
[61:64]  dosya boyutu tekrarı
[64]     0x00 separator

Bunu nasıl buldum? İlk FiLE offset 12'de, ikinci FiLE offset 0x3c2'de. Aradaki fark 950 byte. Entry header'ı çıkarınca kalan = dosya verisi. Birkaç entry'yi karşılaştırarak field sınırları netleşti.

Parser yazdım: flib_parser.py. Tüm CKD dosyaları açılabiliyor. SAVAS.CKD'den 122, SOUNDS.CKD'den 206, IKON.CKD'den 188 dosya çıktı.

2. Grafikleri Görmek: CMP Formatı

SAVAS.CKD'den çıkan ilk .CMP dosyası: ANAKES.CMP, 36687 byte.

00000000  40 01 c8 00 94 11 85 00  9f 11 85 00  ff 11 ff 11  99 11 85 00  |@.È.............|

Width:  0x0140 = 320
Height: 0x00C8 = 200
Data:   RLE sıkıştırılmış piksel verisi

320×200 = VGA tam ekran. Ama dosya 36687 byte, 64000 piksel gerek. Sıkıştırma var.

Byte dağılımına bakıyorum: yaklaşık %50 byte >= 0x80. Klasik RLE işareti.

Hipotez: Byte >= 0x80 → run: count = byte & 0x7F, sonraki byte bu kadar tekrarla. Byte < 0x80 → literal: sonraki count byte kopyala.

Test: tam 64000 piksel çıktı. İlk deneme doğru.

Palette: .PAL dosyası = 768 byte = 256 renk × 3 (RGB). VGA 6-bit (0-63), ×4 ile 8-bit'e scale.

İlk doğru render:

Yanlış Palette Macerası

SBD dosyaları (storyboard sahneleri) hep kırmızı çıkıyordu. 25 farklı palette denedim. Sonunda DEMO1.PAL tuttu. Farklı sahneler farklı palette kullanıyor — doğrusunu bulmak için bazen kaba kuvvet gerekiyor.

Çıkan Grafikler

Sprite'larda magenta (#FF00FF) transparency mask — 90'ların standart tekniği. .KOR dosyaları (72 byte) frame koordinatları içeriyor.

3. Sesleri Duymak: PUR ve AMF

SOUNDS.CKD'den 206 dosya çıktı. .PUR uzantılı.

00000000  7f 80 81 80 80 7f 80 7f  80 81 80 80 7f 80 80 81  |................|
00000010  80 7f 81 82 83 82 81 80  7f 7e 7d 7c 7e 7f 80 81  |.........~}|~...|

Header yok. Değerler 0x7E-0x82 arasında — unsigned 8-bit PCM audio'nun sessizlik değeri 0x80.

Ama sample rate ne? Autocorrelation pitch analizi yaptım: erkek ses 149Hz (22050Hz'de), kadın ses 199Hz. 11025Hz olsaydı bu değerler 74Hz ve 99Hz olurdu — insan sesi için çok düşük.

Format: raw PCM, 8-bit unsigned, mono, 22050 Hz.

Erkek vecize (atasözü):

Kadın vecize:

Hikaye anlatımı (21 saniye):

Vuruş:

Ölüm:

Kapı:

AMF Müzik

MUZIK.CKD'den .AMF dosyaları çıktı: DSMI Advanced Module Format v14.

00000000  41 4d 46 0e 33 79 65 6e  69 00 00 00 00 00 00 00  |AMF.3yeni.......|

Magic: AMF  Version: 14  Title: "3yeni"

Besteci: "ibina özgür". Easter egg'ler: "istanbul efsaneleri", "compuphiliacs", Metallica referansları.

AMF dosyaları (OpenMPT ile çalınabilir): ISTANBUL.AMF — ana tema | SAVAS.AMF — savaş | 3D.AMF — zindan

4. Hikayeyi Okumak: FRPOS Script Motoru

IST.EXE'nin içinde debug string'leri arayınca:

FRPOS komutu: random(ilk deneme)..
FRPOS komutu: wait(ilk deneme)..
eger olay %d->%s
Komut no:%d
Atla:%d=>

FRPOS — oyunun kendi script motorunun adı. StillPsycho bizzat anlatmış:

"FRPOS diye bir çeşit yan programlama dili yazmıştık. Öyküyü bilgisayar da anlasın diye."

1994'te, ticari bir engine yokken, sıfırdan scripting dili.

PCS Encoding'i Çözmek

PCS dosyaları AmBk header (20 byte) ile başlıyor. Sonrası encoded:

00000014  00 06 01 36 00 16 00 b8  01 32 01 34 0d 00 01 01
00000024  01 01 04 02 47 5a 3f 49  57 68 3f 5a 57 64 16 5d

0x16 çok sık görünüyor. 0x16 + 10 = 0x20 = space. Her byte'a +10 ekle:

00000014  0a 10 0b 40 0a 20 0a c2  0b 3c 0b 3e 17 0a 0b 0b
00000024  0b 0b 0e 0c 51 64 49 53  61 72 49 64 61 6e 20 67
                                    Q  d  I  S  a  r  I  d  a  n     g

QdISarIdan = "dışarıdan". Türkçe metin ortaya çıkıyor!

Tüm 18 script dosyasını decode ettim. Oyunun hikayesi, diyalogları, dallanmaları burada:

"dISarIdan garip hIrIltIlar geliyor...
 gerCekten dISarI CIkacak MIYIZ?"
  → evet / hayIr

"burada baygIN bir adam yatIyor. UstUnU arayalIm mI?"

"beyler, burada bir anahtar buldum!"

Ve bir noktada, doğrudan developer yorumu:

(ulan Özgür, sen mi yaptın lan bu dedeyi her şeyi bok etti herif..silin lan şunu disketten)!!!!!!!!!

Dördüncü duvar kırılıyor. Script dosyasının içinde, 1994'te yazılmış, 2025'te açılıyor.

5. Haritaları Çözmek: Tile-Based Dungeon

PC dosyaları harita verisi. AmBk header sonrası ilk 2 byte = W, H:

PC1: 10×10, PC2: 30×30, PC15: 20×20, PC18: 5×5.

Tile boyutu keşfi: (dosya_boyutu - 23) / (W × H) her haritada tam 15 çıkıyor. 23 = 2 (W,H) + 21 (footer).

Format: W(1) + H(1) + tiles(W×H × 15 byte) + footer(21 byte)

18 harita decode edildi:

Siyah = koridor, gri = duvar, kırmızı = özel alan/event tetikleyici.

3D zindan texture'ları:

6. Karakter Sistemi

GRPHAZIR.DAT (664 byte) = varsayılan parti. 4 karakter × (74 byte isim bloğu + 92 byte stat bloğu).

00000000  67 81 72 63 61 6e 69 00  00 00 00 00 00 00 00 00  |gürcani.........|
00000025  31 30 30 30 30 30 30 30  30 30 30 30 30 30 30 30  |1000000000000000|

İsim: "gürcani"
Flags: "100000000000000000000000000000000000" (36 boolean)

92-byte stat bloğunda 46 uint16 değer. Çözülenler:

Varsayılan parti: gürcani (siliconian), alper (lavuk), gökhan (öğrenci), nizamettin abi (maganda).

7. Çözülemeyen: GFL Video Formatı

0GFL.CKD: 218 MB, 70 dosya. 35 .GFL video + 35 .GHD header çifti.

GHD başlığı:

00000000  47 46 4c 4f 00 0a 22 56  a0 86 01 00 00 00 00 00  |GFLO.."V........|

Magic: GFLO
Byte 6-7: 0x5622 = 22050 — ses sample rate!
Byte 8-11: 100000

GHD'de palette var ve doğru renkleri gösteriyor. GFL'de raw pixel data var (entropy 6.52, mean byte diff 0.7 — çok smooth). Ama render edince gürültü.

Denenen yöntemler: raw 320×200, Mode-X 4-plane, Amiga bitplane, delta encoding, LZSS, palette rotation, column-major, interlaced. Hiçbiri tutmadı.

Bu soruyu çözmek için Ghidra ile IST.EXE disassembly gerekiyor.

8. Debug Mesajları ve Modül Yapısı

IST.EXE: 385KB, Borland C++ ile derlenmiş. Versiyon: 0.12.96.

Kaynak modüller (debug bilgisinden):

Dışarıdan tek kütüphane: AMP 2.00 (Otto Chrons) — müzik için. Geri kalan her şey onlara ait.

Debug mesajları:

"Buggy code, buggy code, BC BC satir:%d"

"Tamam abi breyk, breyk, sitop !!!"

"Bitler resetlendi, pireler set edilmeliydi..."

"allah nazardan saklasın"

38 düşman türü. Yobaz sos isimleri: beşamel, bolonez, napoliten, ograten. Savaş diyalogları: "höynk!!!", "ben gariban bir antenim!", "anneeee!!!"

Hız sistemi: "ışık hızıyla" → "ses hızıyla" → "bayağı hızlı" → "araba hızlı" → "yürüme hızlı" → "otobüs hızlı" → "cengo yerkenki".

İstanbul Efsaneleri II duyurulmuş ama çıkmamış.

Sonuç

Çözülen: FLiB arşiv formatı, CMP grafik codec'i, PUR ses formatı, AMF müzik, FRPOS script encoding, harita tile formatı, karakter stat yapısı.

Çözülemeyen: GFL video piksel sıralaması, FRPOS opcode tablosunun tamamı, savaş formülleri.

1994-96'da bir grup Türk geliştirici — çoğu liseli — kendi arşiv formatını, kendi grafik codec'ini, kendi scripting dilini yazdı. Tek dışarıdan aldıkları şey müzik kütüphanesi.

30 yıl sonra binary'ye bakınca her şey hâlâ orada: debug mesajları, storyboard çizimleri, ekip fotoğrafı, yarım kalan diyaloglar.

"Nasıl?" yazıyor fotoğrafın altında. Nasıl mı? İyi.

• All posts tagged reverse-engineering
• All posts tagged turkiye
• All posts tagged retro-gaming